VỀ MỘT KIỂU “NGHIÊN CỨU” NHẠC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM (PHẦN 3)

ĐẠO TẶC KHOA HỌC TRONG CUỐN SÁCH “HÁT BỘI, ĐỜN CA TÀI TỬ VÀ CẢI LƯƠNG CUỐI TK19 ĐẦU TK20” CỦA NGUYỄN LÊ TUYÊN, NGUYỄN ĐỨC HIỆP

Dưới đây, xin phân tích những chi tiết đạo tặc khoa học trong cuốn sách Hát bội, đờn ca tài tử và cải lương cuối TK19 đầu TK20, phần do Nguyễn Lê Tuyên viết trong sự đối sánh với bản gốc của tôi, như đã trình bày ở phần trước.

-Trang 85: Khi giới thiệu những nghiên cứu về mặt âm nhạc học bản Vũ điệu Đông dương, tác giả cuốn sách đã viết: “chúng tôi xin đưa ra vài nhận xét sơ khởi để đóng góp vào việc nghiên cứu tài liệu quan trọng này”. Đây là điều phi lý bởi “chúng tôi” ở sách là đồng tác giả Nguyễn Lê Tuyên và Nguyễn Đức Hiệp, thế nhưng kết quả nghiên cứu trình bày sau đó lại chủ yếu là của tôi (Bùi Trọng Hiền). Mặt khác, như khởi đầu vụ việc, Tuyên vốn xin tôi được đứng chung tên ban đầu để làm bản tham luận cho anh ta đi hội thảo, nhưng anh ta đã không làm vậy. Còn nếu đăng nghiên cứu của tôi vào cuốn sách chung tên với người khác, lẽ ra Tuyên phải xin phép tôi trước. Nên nhớ cuốn sách này xuất bản (tháng 7/2013) trước khi bài của Tuyên in chung với tôi được đăng trên tạp chí Nghiên cứu âm nhạc (Viện Âm nhạc), thế nên việc trích dần nguồn tài liệu của tôi “sắp xuất bản” trong cuốn sách là điều thật khôi hài. Ngoài ra, như đã biết, Vũ điệu Đông dương vốn là một bản ký âm không hoàn chỉnh theo kiểu do, re, mi… Vì thế nhận định “Khác với các sách vở bài bản nhạc tài tử ở Việt Nam với chữ đàn, tài liệu này ghi thêm rất nhiều chi tiết theo âm nhạc Tây phương” của Nguyễn Lê Tuyên là một sự so sánh mơ hồ, gây hỏa mù với độc giả.

VỀ MỘT KIỂU “NGHIÊN CỨU” NHẠC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM (PHẦN 2)

Thế rồi vài hôm sau, Tuyên lại gọi điện xin tôi cho phép đứng tên chung, anh ta nói cần công bố tư liệu này ở tham luận hội nghị ICTM và sẽ viết thêm phần giới thiệu lịch sử bản ký âm. Vốn coi những gì mình đã làm chỉ là những thao tác nhỏ không đáng kể, và thấy Tuyên nói việc công bố ở hội nghị quốc tế cũng là một tác động tốt cho đờn ca Tài tử trong khi chờ UNESCO công nhận danh hiệu thế giới, nên tôi vui vẻ đồng ý. Và, Tuyên đã viết thêm vào mở đầu, đăng vài tấm hình tư liệu cho bản tham luận (2,5 trang/ 7trang). Các nghiên cứu của tôi được Tuyên xếp phía dưới (4,5 trang/7 trang toàn bộ tham luận), nói là chỉnh lại đề mục cho hợp nhất với phần thêm vào của anh ta.

VỀ MỘT KIỂU “NGHIÊN CỨU” NHẠC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM (PHẦN 1)

LTS: Tôi vốn không định nói ra chuyện này, nhưng đáng tiếc, câu chuyện buồn mà tôi sắp kể giờ đây đã liên quan đến khá nhiều người, nên buộc phải viết ra để dư luận sáng tỏ, cũng coi như giúp giới truyền thông tránh được những nhầm lẫn không đáng có về một “nhà nghiên cứu” mới xuất hiện. Và, cách đây hơn 1 tháng, sau các diễn biến sự vụ, dù tôi chưa ra lời, anh ta đã chặn Facebook của tôi, hẳn ngăn tôi đọc thông tin của anh ta và gần đây hình như đã xóa hẳn Facebook, nhưng tôi vẫn còn đủ bằng chứng, dấu vết để nói lên sự thật.

          Nguyễn Lê Tuyên gặp tôi lần đầu cách đây hơn 2 năm, tự giới thiệu là nghệ sĩ guitar, giảng dạy ở Australian National University. Vốn là khách mời của Viện tôi (VICAS), lúc đầu Tuyên được ông viện trưởng giới thiệu gặp vài người được cho là hiểu biết nhất về nhạc cổ truyền ở Viện (tất nhiên không có tôi) và được tặng một mớ sách liên quan. Anh ta cho biết do quá thất vọng nên đã tìm cách liên lạc với giới những người có uy tín và được giới thiệu gặp tôi. Thổ lộ rằng rời xa quê hương từ nhỏ, Tuyên tự nhận mình là người Tây học 100% và không hiểu gì về nhạc dân tộc. Qua đó, Tuyên bộc lộ khát khao tìm hiểu lý thuyết âm nhạc dân tộc để lấy chất liệu sáng tác cho đàn guitar. Những mong được kết giao, Tuyên ngỏ ý xin tôi thuyết trình về đủ mọi kiến thức cần thiết trong bể học mênh mông về cổ nhạc Việt Nam.

ĐƯỜNG ĐI CỦA ÂM NHẠC TRUYỀN THỐNG - KHẢO SÁT & SUY NGẪM (P2)

3. Đi tìm giải pháp...

Từ một số khảo sát trênđây, chúng tôi cho rằng hiện nay chúng ta cần đặt định rõ hướng đi trong hiện tại và tương lai. Phảicụ thể hóa mọi khái niệm và hành động. Những chuyện "sợi tóc chẻ làm tư" thường làm cho nhiều người khó chịu song khoa học là như thế. Đã đến lúc phải nói và làm cái chuyện "thà muộn còn hơn không"!

-Vấn đề thứ nhất: Trước hết chúng ta cần xác định rõ bảo tồn vốn có nghĩa là giữ lại không để cho mất đi⁽²⁾nên tính nguyên vẹn của đối tượng cần được đặt lên hàng đầu. Do đó, việc bảo tồn các giá trị cổ nhạc trong xã hội Việt Nam đương đại nhất thiết phải quán triệt theo nguyên tắc bảo tồn nguyên vẹn. Việc cải biên, cải tiến đối tượng theo cái gọi là "góc nhìn thời đại" thì sẽ không còn là bảo tồn nữa. Vấn đề đặt ra chỉ còn là thế nào lànguyên vẹn? Và, phương pháp bảo tồn như thế nào?

ĐƯỜNG ĐI CỦA ÂM NHẠC TRUYỀN THỐNG - KHẢO SÁT & SUY NGẪM (P1)

(Thay cho lời tuyên ngôn của tôi về âm nhạc cổ truyền dân tộc)

1. Thực trạng…

Trong nền âm nhạc dân tộc cổ truyền Việt Nam, nhìn theo chiều dài lịch sử, mỗi thể loại đều đã từng có đời sống xã hội riêng của nó. Bước sang thế kỷ XXI, kể như chúng ta đã trải qua gần 50 năm phát triển văn hóa nghệ thuật dân tộc với phương châmkhoa học hóa, hiện đại hóa để hội nhập với thời đại. Và, đã đến lúc cần nhìn lại toàn cảnh nền âm nhạc dân tộc cổ truyền Việt Nam. Với tư cách những người làm công tác nghiên cứu âm nhạc dân tộc, hơn ai hết, chúng tôi luôn phải đối mặt với những thực trạng mà người ngoài nghề không thể biết. Bởi vậy những gì sắp trình bày chắc hẳn sẽ làm nhiều người không hài lòng. Dù rằng đó mới chỉ là một phần trong những sự thật mà chúng tôi có thể nói.

Vào thời điểm hiện nay, có thể khẳng định rằng so với cách đây phân nửa thế kỷ, chúng ta đã để thất truyền vô số giá trị cổ nhạc Việt Nam. Đại đa số các thể loại đều đang rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng. Vốn liếng ngày một cạn kiệt bởi nhiều tinh hoa cổ truyền nước Việt đã ra đi không trở lại theo các nghệ nhân về cõi vĩnh hằng. Tầng lớp khán giả ngày càng thưa thớt, nhiều khi chỉ thu hẹp trong giới những người làm nghề. Hơn 10 năm nay, trên công luận bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều những tiếng kêu cứu cho các giá trị cổ nhạc nước Việt. Có lẽ chưa bao giờ người ta nhắc nhiều đến vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc như hiện nay. Dù không nói ra, song nhiều nhà hoạt động văn hóa nghệ thuật cũng hiểu rằng có lẽ chúng ta đã phạm một sai lầm nào đó trên chặng đường đã qua.

Lời thưa trước

Tôi lập bog này với mục đích duy nhất để quáng bá âm nhạc dân tộc cổ truyền Việt Nam. Không chỉ là công việc hay sự nghiệp đơn thuần, mà hơn thế, cổ nhạc đất Mẹ là tình yêu, là máu thịt, là hơi thở, là sự sống, là duyên nợ, là khoái cảm trong tôi từ hồi nào, và tôi muốn chia sẻ tất cả với quý vị! Si phu Bac Ha’s Blog xin dành tặng cho tất cả những người con đất Việt và những người bạn 4 phương- thay cho lời tạ ơn với NGHỆ NHÂN CỔ NHẠC- những người THẦY đã trao cho tôi những di sản vô giá từ ngàn xưa để lại. Tôi vô cùng tự hào vì được gắn bó với họ! Bao năm tháng trôi qua, có thể chỉ tôi biết, bạn không biết, hay chẳng một ai biết, nhưng họ cũng không quan ngại, để tâm nhiều đến vị thế xã hội của mình. Dòng đời cứ cuốn trôi, họ vẫn âm thầm gìn giữ, ôm ấp nguồn sữa Mẹ đất Việt. Những hình ảnh bạn nhìn thấy, có người vẫn đang tiếp tục tồn tại trong buổi xế chiều, nhưng cũng có người đã ra đi, đem theo cả một kho tàng cổ nhạc vô giá về bên kia thế giới. Đi bên họ, góp nhặt chút hương thừa, được làm học trò nhỏ, được họ dạy dỗ, che chở, yêu thương, đùm bọc, tôi tự nhận thấy mình là kẻ may mắn biết mấy!